جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )
454
ايران وقضيهء ايران ( فارسي )
هندى مجهز است كه در محوطهء باغ براى احتياجات فصل تابستان استراحت يا صرف شام و ناهار برپا ميدارند و باغهاى اطراف پر از درخت است و هرچند كه با آنچه ما در انگلستان باغ ميناميم قابل قياس نيست باز مكان بسيار مطلوب سايهدارى است كه در گرماى تابستان پناهگاه ذى قيمتى فراهم ميسازد . ابتياع باغ مجاور با آب قنات ( كه هر گالن آن ارزش مسلم و ثابتى دارد ) بر شكوه اقامتگاهى افزوده است كه بدون آن اعضاى يك نمايندگى سياسى اروپائى در موسم گرما كه طاقتفرسا - است قادر به زندگى نبودند . از طرف ديگر دولت روس هم مالك قريهء زرگنده است كه در شمال غربى قلهك واقع شده و در آنجا مزايا و حقوق همانندى دارند . فرانسويها اقامتگاهى در تجريش كه يك ميل بالاتر است اجاره ميكنند . ميگويند در تجريش در حياط محل امامزادهاى بزرگترين چنار ايران واقع است . تركها هم در همين حدود زرگنده زمين دارند . آلمانها تا اين اواخر مستأجر انگليسىها در قلهك بودند و حالا در دزاشيب سكونت دارند . اتريشىها در رستمآباد محلى اجاره كردهاند . دماوند - قبل از اينكه گفتارم را دربارهء نواحى شمالى تهران تمام كنم بسيار شايسته است سخنانى چند نيز راجع به كوه توانا و نگهبان يعنى دماوند از لحاظ حسن ختام بياورم . اين گنبد مخروطى سفيد خوشنما كه با برازندگى تمام سر بر آسمان دارد در زندگانى روزانه چنان مأنوس و خوشآيند واقع مىشود كه هنگام عزيمت از تهران و ناگزير محروميت از ديدار منظرهء آن ( اگر به سوى جنوب رهسپار باشيم تا 160 ميل باز قلهاش را خواهيم ديد ) مسافر به هيچوجه از اين فقدان غفلت نتواند نمود . دماوند كوهى آتشفشان است نه به صورتى كه بعضيها عنوان كردهاند به كلى خاموش ، بلكه در واقع هيجانش متوقف است . در سراسر تاريخ واقعهء آتشفشانى از آن ثبت و ذكر نشده ، ولى ستون دود ، گاهگاه از دهانهء آن متصاعد است بخصوص از دود كوه كه در طرف جنوبى قرار دارد و عجيب اين است كه شاردن با همهء تيزبينى